Psychische klachten

Veel schildklierpatiënten kampen met psychische klachten: stemmingswisselingen, depressies of neerslachtige gedachtes. 
Hoe komt dat? En wat kun je eraan doen?

Artikel gepubliceerd in magazine Schild van maart 2015, in de rubriek ‘A tot Z’. Tekst: Amanda van den Berge en Eveline Hoebe

Moderne wetenschappelijke technieken hebben de afgelopen paar decennia een kijkje in de keuken van de psycho-neuro-biologie gegeven. Van de eerder soms onverklaarbare wisselwerking tussen lichaam en geest, weten we inmiddels dat er meetbare processen achter schuilgaan. Een patiëntengroep die goed kan meepraten over de effecten op de geest van één klein chemisch stofje, zijn mensen met een schildklierziekte. Stemmingswisselingen, neerslachtige gedachtes of depressies worden gezien, bij zowel hyper- als hypothyreodie schildklierpatiënten. Wetenschappelijke studies laten zien dat, ook na adequate behandeling met levothyroxine, er een grote groep schildklierpatiënten een lagere kwaliteit van leven ervaart dan vóór de ziekte, ook na adequate behandeling met levothyroxine. Een mogelijke oorzaak kan zijn dat een patiënt moeten leren omgaan met het idee een chronische levenslange ziekte te hebben gekregen. Een tweede is dat sommigen last blijven houden van vermoeidheid en concentratieproblemen. Wie zou daar niet ongelukkig van worden? Er is echter nog een derde mogelijke (lichamelijke) oorzaak: het effect van een auto-immuunziekte op de hersenen.

Hersenkoorts

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat ook hersenen last ondervinden als het immuunsysteem op hol slaat. Wetenschappelijke onderzoeken tonen aan dat bij depressies het immuunsysteem geactiveerd is, alsof er een ontstekingsreactie gaande is.1) Daarnaast zijn er directe verbanden gevonden tussen auto-immuunziekten en psychische stoornissen. Zo hebben mensen met een bipolaire stoornis drie keer zo vaak een auto-immuunziekte tegen de schildklier2), kunnen mensen met schizofrenie een auto-immuunziekte hebben die leidt tot hart- en vaatproblemen, en hebben mensen met een depressie vaker diabetes en de ziekte van Crohn.3) Hoewel deze ziekten niet met elkaar in verband staan, lijken er overeenkomsten te zijn in de manier waarop het immuunsysteem afwijkt van gezonde mensen.

Immuuncellen in het brein

De witte bloedcellen van mensen met een auto-immuunziekte verschillen op moleculair niveau van die van gezonde mensen. Dit geldt niet alleen voor de immuuncellen in het aangetaste orgaan, maar voor het hele lichaam, ook in de hersenen.

De signaalstofjes die ze uitscheiden om met elkaar te communiceren gaan het hele lichaam door. Een specifiek soort immuuncellen (macrofagen) heeft de functie om dode cellen of indringers op te ruimen. Macrofagen van de hersenen (microglia) zijn naast het opruimwerk ook verantwoordelijk voor het vormen van nieuwe zenuwverbindingen, en ze helpen met het overbrengen van zenuwsignalen.

Tijdens een infectie of auto-immuunziekte scheiden de witte bloedcellen signaalstofjes uit om de rest van het immuunsysteem op scherp te stellen. Men vermoedt dat de microgliacellen geprikkeld worden door aanvalssignalen van witte bloedcellen elders in het lichaam. Hierdoor verleggen zij hun functie van helpen overbrengen van zenuwsignalen naar aanvallen. Er komt echter nooit een aanval tot stand in de hersenen, omdat de ontstekingsreactie elders in het lichaam is. Doordat de microglia tijdens een ontstekingsreactie het hersenonderhoud op een laag pitje zetten, kan er een tekort komen van signalen of kan miscommunicatie ontstaan tussen zenuwcellen.4) Wetenschappelijk onderzoek zal duidelijk maken of ontstekingsremmers ook kunnen helpen bij psychische ziekten.

We kunnen de microglia vergelijken met politieagenten. Politieagenten lopen door wijken en de stad. Als er via de walkietalkie opgeroepen wordt dat er een dief in de omgeving is, wordt de politie meer alert en gaan zij zich meer focussen op het opsporen van de dief. Andere gebeurtenissen in de stad of wijk zien zij dan waarschijnlijk over het hoofd.

Hormoontekort

Een andere reden voor stemmingswisselingen of zelfs depressies bij schildklierpatiënten, is een tekort aan schildklierhormoon. Daardoor werken ook de hersenen minder goed. Dit kan onder andere leiden tot geheugenproblemen en neerslachtige gedachtes.

Soms helpt behandeling met een beetje extra schildklierhormoon Liothyronine (Cytomel of T3) 5). Verschillende patiënten melden dat de stemmingswisselingen, geheugenproblemen en neerslachtige gedachtes zijn verminderd of verdwenen. Bij continuerende klachten ondanks een goede instelling op levothyroxine, geeft de richtlijn van de Nederlandse Internisten Vereniging (NIV) de behandelaar de ruimte om een proefbehandeling met een lage dosis Liothyronine te starten.

Omgaan met een chronische ziekte

Niet alle klachten zijn een gevolg van een ontstekingsreactie of een hormoontekort. Het is menselijk om het krijgen van een chronische ziekte als een tegenslag te ervaren. Gesprekken met een psycholoog of POH (praktijk ondersteunend huisarts)-GGZ kunnen helpen met deze ervaring, spanningen en neerslachtige gevoelens om te gaan. Het delen van ervaringen met andere patiënten werkt ook ondersteunend. SON helpt daarbij door lotgenotencontacten in het hele land te organiseren.

Bronnen:

Dantzer, R. et al. [2008] From inflammation to sickness and depression: when the immune system subjugates the brain.
Vonk, R. et al. [2006] Is Autoimmune Thyroiditis Part of the Genetic Vulnerability (or an Endophenotype) for Bipolar Disorder?
Padmos, R. C. , proefschrift [2009] Inflammatory Monocytes in Bipolar Disorder and Related Endocrine Autoimmune Diseases.
Van der Heul-Nieuwenhuijsen, L. et al. [2010] An Inflammatory Gene-Expression Fingerprint in Monocytes of Autoimmune Thyroid Disease Patients.
Nygaard [2009] Effect of combination therapy with thyroxine (T4) and 3,5,3′-triiodothyronine versus T4 monotherapy in patients with hypothyroidism.

Meer lezen

Vechten, rouwen en accepteren‘, geschreven door Linsey Verhoeven, medisch psychologe, Schild magazine maart.