door Bruce Wolffenbuttel*

Artikel gepubliceerd in Schild magazine, juni 2019, NR. 2, pagina 13.

In een oud tekstboek over schildklieraandoeningen kwam ik de term ‘Queen Anne’s sign’ tegen, het teken van koningin Anne. Volgens de tekst betreft dit teken het uitvallen van de wenkbrauwharen als gevolg van een te langzaam werkende schildklier. Natuurlijk wist Wikipedia raad op de vraag waar dit vandaan kwam. Het heeft te maken met het idee dat koningin Anne van Denemarken in 1612 op een bepaald schilderij geportretteerd werd zonder duidelijke wenkbrauwen. 

Het wordt ook wel het Teken van Hertoghe genoemd, een Belgische arts en schildklier-expert. Als je naar dat schilderij kijkt1, valt het eigenlijk nauwelijks op. Anne draagt een grote kraag om haar hals, waardoor de schildklier zelf niet goed te zien is. Op een ander schilderij, gemaakt door Marcus Gheeraerts, heb je de indruk dat zij een geringe vergroting van de schildklier heeft. De historica Elizabeth Furdell schreef hierover in 2007 een artikel, waarin zij vermeldt dat er geen enkele reden is om aan te nemen dat koningin Anne in die tijd een schildklierziekte had. 

TIP: op de website van prof. Wolffenbuttel vind je mogelijk interssante artikelen, o.a. over B12, goochelen met schildklierwaarden, schildklier en wetenschap en diabetes. Ga naar: www.gmed.nl

In die periode werd volgens informatie van het Haags Historisch Museum een portret geschilderd volgens bepaalde formules. Het moest in de eerste plaats lijken, mede op grond van de overtuiging dat het gezicht de spiegel is van het hart of de ziel. Het portret was een toonbeeld van burgertrots, de projectie van een maatschappelijke positie en bedoeld voor het nageslacht. In diezelfde tijd was de Vlaamse ‘portretschilder’ Antoon van Dyck een gevierd man. Hij schilderde hooggeplaatsten zoals zij het wilden, zij moesten er galant en representatief uitzien, omringd met attributen die belangrijk waren.

Soms wordt aan een schilderij méér betekenis toegedicht dan dit in werkelijkheid had. Al jaren speculeerde men over de mogelijke schildklieraandoening van de beroemde vrouw die geschilderd is door Leonardo da Vinci en bekend staat als de Mona Lisa. Al je naar dat schilderij kijkt, valt pas echt op dat zij geen duidelijke wenkbrauwen heeft. In een recent artikel in het tijdschrift Hormones weerlegde de kinderendocrinoloog Michael Yafi de veronderstelling dat Mona Lisa een schildklieraandoening had. 

Terug naar de dokter van het Teken van Hertoghe: de inhoud van de lezing die hij in 1914 hield in New York is natuurlijk online te bewonderen en na te lezen. Intrigerend leesmateriaal voor eenieder die in de geschiedenis van schildklierziekten geïnteresseerd is.

Bronnen

1 www.rct.uk/collection/405887/anne-of-denmark-1574-1619

www.wikipedia.org/wiki/Sign_of_Hertoghe

www.journals.sagepub.com/doi/10.1258/j.jmb.2007.06-13

www.volkskrant.nl/cultuur-media/vlaamse-portretschilder-brandde-van-ambitie~bb8bb5c1/

www.doi.org/10.1007/s42000-019-00103-x

www.archive.org/details/internationalcli00soci/page/28


 *Prof. dr. B.H.R. Wolffenbuttel, internist-endocrinoloog
Afdeling Endocrinologie
Universitair Medisch Centrum Groningen