Recent onderzoek naar bijwerkingen van metformine 1) bracht aan het licht dat het er ook een kans bestaat dat het medicijn de TSH bij behandelde hypothyreoïdie-patiënten kan verlagen. Een verlaagd TSH, wat wijst op een teveel aan schildklierhormoon in het bloed, kan gevaar opleveren voor het hart en (broze) botten.

Metformine wordt veel voorgeschreven voor de behandeling van Diabetes Type II. Diabetes mellitus komt vaker dan gemiddeld bij schildklierpatiënten voor, net als andere auto-immuunaandoeningen. 

 

Het onderzoek

In een uitgebreid onderzoek kregen patiënten die wel of niet werden behandeld voor hypothyreoïdie twee typen medicatie voor suikerziekte voorgeschreven. Hieruit bleek dat bij patiënten zonder schildklieraandoening er geen significante wijziging in de TSH optrad. Bij behandelde (met levothyroxine) hypothyreoïdie-patiënten bleek de groep met de metformine een kans van 55% te hebben voor het ontwikkelen van een verlaagd TSH, ten opzichte van de groep die een ander middel toegediend kreeg. Dit effect werd vooral gezien drie tot zes maanden na de start van de metformine. (Fournier JP et al, 2014)

Er kwamen in het onderzoek geen directe gevolgen van deze daling of het gebruik van metformine bij schildklierpatiënten naar voren. Ook werd het niet duidelijk hoe deze TSH-daling bij schildklierpatiënten werd veroorzaakt. Wel is algemeen bekend wat de gevaren zijn van hyperthyreoïdie. Daarom werd er ook aanbevolen nader onderzoek te doen naar de oorzaak van dit effect en de verlaagde TSH te behandelen.

In dit onderzoek is niet getest op andere schildkliergerelateerde bloedwaarden, zoals de FT4. In een vergelijkbaar onderzoek (Krysiak R, 2015) werd ook een verlaging van de TSH geconstateerd, maar bleven de T4 en FT4 op peil.2)

Wat betekent dit voor schildklierpatiënten die metformine krijgen?

Er is dus een grote kans dat een aantal maanden na de start van de behandeling uw schildklierhuishouding ontregelt raakt. Het beste kunt u dus extra alert zijn op symptomen van hyperthyreoïdie of overdosering en, als deze niet in die tijd gepland was, een keer extra bloed laten prikken.

Maar deze waarschuwing geldt niet alleen voor suikerpatiënten, het medicijn wordt ook voorgeschreven bij de behandeling van onvruchtbaarheid. Een groep patiënten waarbij een goed ingestelde schildklier extra belangrijk is voor het slagen van deze behandeling.

Vitamine B12 deficiëntie

Er werd al eerder in een (Nederlands) onderzoek gerapporteerd dat (langdurig) metformine kon leiden tot een vitamine B12 tekort. Er werd een groep patiënten met diabetes mellitus (DM) type II getest gedurende ruim vier jaar en werd vergeleken met een placebogroep. 
De kans op een ernstig vitamine B12 gebrek neemt met 7% toe bij (langdurige) behandeling van suikerpatiënten met metformine. Gedurende de jarenlange behandeling bleef het vitamine B12-gehalte ook dalen3). 
Eveneens in dit onderzoek kwam geen oorzaak naar voren, anders dan dat het te maken heeft met een probleem met de opname in de dunne darm. Ook is er niet onderzocht op het voorkomen van klachten. 

De onderzoekers adviseren alert te zijn op de kans op een vitamine B12 tekort bij patiënten die worden behandeld met metformine en ze regelmatig te controleren. Bij dalende cijfers stellen ze voor sneller over te gaan tot een behandeling van het vitamine B12 tekort, dan op grond van de richtlijnen zou zijn gedaan. Vitamine B12 tekort is goed en eenvoudig te behandelen en een langdurig tekort kan tot zelfs blijvende klachten leiden.

DM is ook een aandoening die we vaak terugzien bij schildklierpatiënten. In dit onderzoek is niet gelet op schildklierpatiënten. Maar gezien het eerder vermeldde onderzoek en dat schildklierpatiënten lijkt het al sneller een vitamine B12 tekort ontwikkelen, is het verstandig hiermee rekening te houden en te lang doorlopen met ontstane klachten te voorkomen.

Bronnen en referenties:

  1. Metformine wordt in Nederland geleverd onder een aantal verschillende merken/namen. Metformine wordt ook gebruikt in combinatie met andere werkzame stoffen onder de merknamen Avandamet, Competact, Eucreas, Glucovance, Janumet, Jentadueto en Komboglyze. Apotheek.nl
  2. Krysiak R, 2015. The effect of metformin on the hypothalamic-pituitary-thyroid axis in women with polycystic ovary syndrome andsubclinical hypothyroidism. Journal of Clinical Pharmacology. Jan2015, Vol. 55 Issue 1, p45-49. 5p.
  3. Ernstig tekort vitamine B12: < 150 pmol/l; mild tekort: 150 - 220 pmol/l.